Written By Minh Thi. On Feb 11. In Books, Literature

Ngày 27 tháng 1 vừa qua, tác giả cuốn tiểu thuyết nổi tiếng Bắt trẻ đồng xanh J. D. Salinger đã qua đời vì tuổi già tại tư gia ở New Hampshire, hưởng thọ 91 tuổi. Vậy là “người bắt trẻ” giờ đây đã yên nghỉ chốn đồng xanh, chấm dứt quãng đời ẩn dật kéo dài suốt hơn nửa thế kỷ. Dù vậy, báo chí hẳn sẽ còn phải tốn nhiều giấy mực để viết về Salinger, bởi vẫn còn rất nhiều nghi vấn về cuộc đời và tác phẩm của nhà văn tài hoa chưa hề được giải đáp.

Kiệt tác gây tranh cãi

J. D. Salinger tên đầy đủ là Jerome David Salinger, sinh ngày 1 tháng 1 năm 1919. Năm 32 tuổi, Salinger cho xuất bản cuốn tiểu thuyết đầu tay Bắt trẻ đồng xanh (tựa gốc: The Catcher in the Rye) gây xôn xao dư luận. Nhân vật chính của Bắt trẻ đồng xanh, Holden Caulfield, là một thiếu niên 16 tuổi bất mãn trước cuộc đời. Thông qua nhân vật Holden, Salinger phản ánh nỗi phẫn nộ và tiếc nuối của tuổi trẻ khi phải rời bỏ tuổi thơ để trưởng thành, hòa nhập vào thế giới người lớn phức tạp, giả dối.

Ngay từ khi mới ra đời, Bắt trẻ đồng xanh đã nhận được nhiều luồng ý kiến khác nhau. Dù được giới phê bình văn học hết lời ngợi khen và lớp độc giả thanh thiếu niên đón nhận nồng nhiệt, Bắt trẻ đồng xanh vẫn vấp phải không ít chỉ trích do sự xuất hiện quá thường xuyên của ngôn ngữ đường phố. Nhiều bậc phụ huynh cho rằng nội dung và ngôn từ trong Bắt trẻ đồng xanh có thể gây ảnh hưởng xấu đến con em họ. Theo Mark Chapman, kẻ mưu sát John Lennon, Bắt trẻ đồng xanh đã khơi gợi ở hắn ý đồ giết chết ca sĩ nổi tiếng hồi năm 1980. Dù thế, cuốn sách vẫn được một số trường học đưa vào chương trình giảng dạy. Năm 2005, tạp chí Time đã xếp Bắt trẻ đồng xanh vào danh sách 100 tiểu thuyết viết bằng tiếng Anh xuất sắc nhất kể từ năm 1923. Nhà xuất bản uy tín Modern Library và các độc giả thì bình chọn Bắt trẻ đồng xanh là một trong 100 tiểu thuyết viết bằng tiếng Anh hay nhất thế kỷ 20. Đến nay, kiệt tác nổi tiếng này đã được dịch sang hầu hết các thứ tiếng quan trọng trên thế giới.

Cuộc sống ẩn dật và con người lập dị

Cuốn sách của Salinger được chú ý thế nào, thì cuộc đời ông bị dòm ngó thế ấy. Giới truyền thông rất quan tâm đến Salinger vì ông lựa chọn lối sống ẩn dật, từ chối tiếp xúc với thế giới bên ngoài. Bất cứ câu chuyện nào dù nhỏ nhặt về Salinger lọt ra ngoài cũng được báo chí nhanh chóng đưa tin. Dù vậy, số người có có dịp tiếp xúc với Salinger rất ít ỏi. Cuộc sống của Salinger là một ẩn số không chỉ với các độc giả của ông hay giới truyền thông, mà còn cả với chính hàng xóm láng giềng và những người làm việc cùng Salinger. Thiên hạ đồn đại, Salinger không hề gặp mặt người quản lý tác quyền cho mình trong suốt nhiều năm, thậm chí cũng chẳng buồn tiếp chuyện những người làm việc cho chính nhà xuất bản in sách mình. Salinger cũng không hề hồi âm dù chỉ một bức thư do người hâm mộ gửi đến. Bất chấp vô số lời mời hấp dẫn, Salinger không bao giờ đồng ý xuất hiện trước công chúng hay tham gia bất kỳ buổi nói chuyện nào.

Là một người khép kín, Salinger đề cao sự riêng tư. Nếu ông có bao giờ tiếp xúc với thế giới bên ngoài thì cũng chỉ là để bảo vệ quyền riêng tư đó. Điển hình là hồi năm 1986, khi biết tác giả Ian Hamilton chuẩn bị cho in một cuốn sách viết về mình, Salinger đã cử luật sư ngăn cản việc xuất bản tác phẩm này. 2 năm sau, cuốn sách mang tên In Search of Salinger của Ian Hamilton rốt cuộc cũng ra đời, sau khi tác giả đã sửa đổi một số chi tiết theo yêu cầu của nhà văn.

Dù từ chối xuất hiện trước công chúng nhưng cuộc sống và tính cách của Salinger cũng được hé lộ đôi chút qua lời kể của một số nhân vật. Nhà văn nữ Joyce Maynard, người có thời gian chung sống với Salinger đã kể lại mối quan hệ giữa hai người trong cuốn hồi ký của mình. Chuyện là, hồi năm 1973, sau khi đọc trên báo một mẩu chuyện mang tính cá nhân do Joyce Maynard sáng tác, Salinger (lúc đó 54 tuổi) đã viết thư cho nhà văn trẻ 18 tuổi để cảnh báo về tác hại của sự nổi tiếng. Trong thư, Salinger đã mời cô nữ sinh trường đại học Yale đến thăm mình. Sau đó, Maynard bỏ cả học hành để đến sống cùng Salinger. Dù vậy, mối quan hệ của họ chỉ kéo dài mười tháng và kết thúc tồi tệ. Trong hồi ký của mình, Maynard miêu tả Salinger như một người đàn ông đầy hằn học, ích kỷ và vô cùng lập dị.

Con gái của Salinger là Margaret Salinger cũng viết một cuốn hồi ký tiêu đề Dream Catcher kể lại thời thơ ấu buồn bã và mối quan hệ không êm đẹp giữa cha con bà. Margaret miêu tả Salinger như một người có tính cách gia trưởng, lập dị, đồng thời đưa ra giả thuyết là tính cách của Salinger có thể đã bị ảnh hưởng xấu trong thời gian ông tham gia chiến tranh.

Cố nhiên, danh tiếng của Salinger cũng xấu đi đáng kể vì những miêu tả không mấy tốt đẹp của người khác về ông và cả việc Salinger tấn công quá mạnh mẽ những người muốn lại gần hay tìm hiểu về cuộc sống của ông.

Kho tàng bí ẩn

Ngoài Bắt trẻ đồng xanh, Salinger còn xuất bản có một số tập truyện khác như Nine Stories (1953), Franny and Zooey (1961), Raise High the Roof Beam và Carpenters and Seymour: An Introduction (1963). Nhìn chung các cuốn sách của ông đều được độc giả đón nhận và giới phê bình chú ý. Dù vậy, Salinger không cho in thêm một tác phẩm nào sau những sáng tác nói trên. Thực tế, ông vẫn viết đều đều, nhưng không có hứng thú công bố tác phẩm. Trong hồi ký, bà Joyce Maynard cũng khẳng định, suốt thời gian Salinger và bà sống chung, tác giả Bắt trẻ đồng xanh vẫn viết lách mỗi ngày. Theo lời đồn đại, Salinger có khoảng 15 tiểu thuyết không được xuất bản.

Có nhiều lý do khiến Salinger không thích cho xuất bản các tác phẩm sau này của ông. Một mặt, ông không ưa giới xuất bản và báo chí. Mặt khác, Salinger muốn giữ gìn sự riêng tư mà ông vô cùng coi trọng. Theo một phóng viên của tờ New York Times, một trong số ít những người làm báo (thậm chí có thể là người duy nhất) có dịp nói chuyện với Salinger qua điện thoại hồi đầu thập kỷ 70 thế kỷ trước, Salinger từng thổ lộ rằng ông cảm thấy “yên bình” khi không cho in những tác phẩm của mình; với Salinger, xuất bản sách là xâm hại nghiêm trọng sự riêng tư. Tác giả Bắt trẻ đồng xanh cũng khẳng định, ông vẫn yêu thích công việc viết lách, nhưng “chỉ viết vì đam mê và viết cho riêng mình”.

Sau cái chết của Salinger, các phóng viên đã tìm cách liên lạc với người đại diện tác quyền của ông để hỏi về khả năng xuất bản của những tác phẩm chưa từng được công bố. Đáng tiếc là người đại diện của Salinger từ chối bình luận về việc những sáng tác đó có còn được lưu giữ hay có khả năng được xuất bản trong thời gian tới hay không. Không ngoài khả năng, tư gia của Salinger tại Cornish, New Hampshire sẽ bị kẻ trộm “viếng thăm” trong thời gian tới.

P/s: May you rest forever in peace, the Catcher in the Rye. :)